اسید سیتریک (Citric acid) چیست؟
در سال 1917، جیمز کوری، شیمیدان مواد غذایی آمریکایی کشف کرد که قارچ Aspergillus niger میتواند اسید سیتریک را بهعنوان محصول جانبی متابولیسم ساکارز یا گلوکز تولید کند که با دو مزیت همراه است. یکی هزینه کمتر آن و دیگری کارایی و اثرگذاری بالاتر که در این حالت نسبت به استخراج از مرکبات وجود دارد. اگرچه اسید سیتریک در بسیاری از مرکبات مانند لیمو با غلظت بالا یافت میشود، استخراج اسید از میوه برای مصارف صنعتی مقرون به صرفه نیست. بهعلاوه، تقاضای سیتریک اسید بسیار بیشتر از عرضه مرکبات موجود است؛ بنابراین، هنگامیکه تولید این اسید به ظاهر بی پایان امکانپذیر شد، شرکتهایی مانند Pfizer و Citrique Belge تولید آن را در مقیاس صنعتی آغاز کردند.
البته در برخی منابع آمده است که اسید سیتریک با فرمول مولکولی: C6H8O7، برای اولین بار در سال 1784 توسط یک محقق سوئدی از آبلیمو گرفته شد.این ترکیب بدون بو از اوایل دهه 1900 از آبلیمو تولید میشد، زمانی که محققان دریافتند که میتوان آن را از قارچ Aspergillus niger نیز تهیه کرد، هنگامی بود که متوجه شدند در زمان تغذیه با شکر،این قارچ نوعی اسید ضعیف به نام اسید سیتریک تولید میکند. به دلیل خاصیت اسیدی، مزه ترش آن، غالباً به عنوان ماده طعمدهنده و نگهدارنده – بخصوص در نوشابهها و آبنباتها – استفاده میشود. همچنین برای تثبیت یا حفظ داروها و به عنوان ضدعفونیکننده در برابر ویروسها و باکتریها استفاده میتوان از این ماده استفاده نمود.
کاربردهای اسید سیتریک
اسید سیتریک که معمولاً به عنوان یک ماده افزودنی غذایی و به عنوان یک طعم دهنده طبیعی و نگهدارنده استفاده میشود، در محصولات آرایشی، برای مصارف پزشکی، در نقش آنتیاکسیدان و محصولات تمیزکننده نیز استفاده میگردد.
طعمدهنده و نگهدارنده غذا
اسید سیتریک را میتوان بهعنوان ماده نگهدارنده، ماده امولسیون و همچنین به عنوان یک طعمدهنده ترش به غذاها و نوشیدنیهای فرآوری شده و بستهبندیشده مانند بستنی، جذبکننده سودا، شراب و غذاهای کنسرو شده اضافه کرد. یکی دیگر از موارد استفاده از این ماده، این است که از آن بهمنظور جلوگیری از بوتولیسم استفاده میگردد. در این حالت این ماده بر محصولات کنسرو شده و شیشهای اضافه میشود.
محصولات آرایشی و بهداشتی و مراقبتهای شخصی
اسید سیتریک بهعنوان عنصر موجود در محصولات مراقبت شخصی میتواند به روشن شدن پوست، اصلاح لکههای تیره و به حداقل رساندن خطوط ریز در چهره کمک کند. این محصولات برای استفاده در مناطق حساسی ازجمله قسمتهای نزدیک لب، چشم و دهان، مجراهای تنفسی در بینی و همچنین برای پوست نوزادان، فرموله سازی میشوند. همچنین از اسید سیتریک در محصولات آرایشی از جمله اسپریهای مو و یا در افشانههای خوشبوکننده برای مو و بدن نیز استفاده کرد.
بخشی ازاین ماده به نام سدیم سیترات که به عنوان نمکی ازاین ماده شناخته میشود، در رژهای لب و محصولات شوینده مانند صابون استفاده شده است. امروزه در محصولات آرایشی از نمک و خود این ماده برای حفظ مواد آرایشی استفاده میشود و سطح PH (اسیدی یا بازی بودن محصول) را تنظیم میکنند.
محصولات پاکسازی محیطزیست: اسید سیتریک میتواند سموم موجود در خاک آلوده را بهخوبی از بین ببرد و حتی زبالههای هستهای را تمیز کند.
